Bu çalışmada, peyzaj uygulamalarında çokça kullanılan ve ithal bir tür olan Picea pungens “Hoopsii” nin aşı ile üretiminde, Avrupa ladini (Picea abies (L.) Karst.) ve doğu ladini (Picea orientalis (L.) Link.) fidanlarının altlık olarak kullanımı araştırılmıştır. Bu amaçla 2+1 ve 2+0 yaşındaki fidanlar altlık olarak kullanılmıştır. Farklı aşı tekniği olarak uygulanan yarma ve yanaştırma aşının ve ayrıca aşı yerine macun sürülüp sürülmemesinin de etkisi araştırılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre aşı başarısı; yarma aşıda %60, yanaştırma aşıda da %55 olarak tespit edilmiştir. Bununla birlikte, aşı macununun aşı başarısını arttırdığı belirlenmiştir. En yüksek aşı başarısı da %87 ile yarma aşı tekniğinin uygulandığı 2+1 yaşlı Avrupa ladini altlıklarının kullanıldığı ve aşı yerine aşı macunu sürüldüğü denemelerde elde edilmiştir. (Kaynak : Kastamonu Üni., Orman Fakültesi Dergisi, 2009, 9 (1): 35-41 Kırdar ve ark.)

sürgünlerin tutma başarısı yüksek aşı kalemi verdiğini belirtmişlerdir. Mirov (1940) ve Dormling’in (1964); aşı kalemi alınacak sürgünün ağaç üzerindeki yerinin, aşı kalemi toplama yönteminin, stokların hazırlanmasının ve aşıyı yapma zamanının aşı başarısı üzerinde etkili faktörler olduğu belirtilmiştir. Larsen (1956) ise başarılı bir üretim yapılabilmesi için kuvvetli anaç fidanlara ihtiyaç bulunduğunu ve iyi bir aşı bıçağının da aşı ile üretmede en etkili faktörlerden biri olduğunu belirtmektedir.

Mavi ladin; piramidal formu ve masmavi ibreleri ile peyzaj uygulamalarında çokça tercih edilen dekoratif türlerin başında gelmektedir. Genel olarak monotonluğu bozmak ve arka plan ile kontrast oluşturmak amacıyla soliter kullanımı yaygındır. Bununla birlikte gruplarda karakter bitkisi olarak ta değerlendirilmektedir.

Mavi ladinin hem ülkemizin ekolojik şartlarına uyum sağlayıp tesis yeteneğine sahip olması hemde peyzaj değeri yüksek ithal türlerin başında gelmesi, kitlesel üretimi konularında araştırmaların yapılmasını gerekli kılmaktadır. Ayrıca, ülkemizde ibreli türlerde yapılan aşı çalışmaları ve özellikle ithal türlerin yerli türler üzerine aşılanması çalışmaları yok denecek kadar azdır. Dolayısıyla bu araştırma, mavi ladinin önemli bir kültivarı olan “Hoopsi” nin aşı ile üretimi ve aşı başarısının arttırılması amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Materyal ve Metot

Araştırma da kullanılan aşı kalemleri, 11 Nisan 2008 tarihinde Yalova yöresindeki özel fidanlıklarda mevcut 3-3.5 m boylarındaki ithal Picea pungens “Hoopsi” fidanlarının tepe tacının orta kısımlarındaki iyi güneş alan ve iyi gelişmiş sürgünlerinden alınmıştır. Akşam serinliğinde toplanan aşı kalemleri ıslak bezlerle sarılarak naylon torbalara yerleştirilmiş ve soğuk muhafaza kaplarında korunmuşlardır. Naylon torbalar üzerinde havalanmayı sağlamak için 10-15 adet küçük delik açılmıştır. Altlık olarak kullanılan 2+1 ve 2+0 yaşlı tüplü doğu ladini ve Avrupa ladini fidanları da Trabzon-Of Orman Fidanlığından temin edilmiştir.

Aşı işlemi başlamadan önce, kalemlerin 4-5 cm uzunluğunda dip kısmı üzerindeki ibreler kambiyumda yaralanmalara neden olmadan çıkış yönünde çekilerek veya duruma göre neşterle yüzeysel kesilerek uzaklaştırılmışlardır. Aşı kalemleri 8-12 cm uzunluk ve 5-7 mm kalınlıkta olacak şekilde hazırlanmıştır.

Araştırmada yanaştırma ve yarma aşı yöntemleri kullanılmıştır. Yanaştırma aşıda; önce alt gövde kısmından iğne yapraklar uzaklaştırılarak temiz bir gövde yüzeyi ortaya çıkarılmış, daha sonra neşter ile 2-4 cm uzunluğunda gövde kalınlığının 1/3 derinliğinde eğik bir kesit açılmıştır. Aşı kalemi üzerinde kama gibi her iki yönden kesit yüzeyi oluşturulmuş daha sonra aşı kalemi kambiyumlar üst üste gelecek şekilde altlığın gövdesi ile gövdeden tek taraflı ayrılan gövde parçası arasına yerleştirilmiştir. Böylece her iki yönden kambiyumların birbirleriyle kaynaşma olanağı oluşturulmuştur. Yarma aşıda ise altlıkların belirli bir yükseklikten tepe sürgünü kesilmiş 5-8 cm uzunlukta bir kısım ibrelerden temizlenerek çıplak kalan sürgün 4-5 cm uzunlukta ortadan yarılmıştır. Oluşturulan bu yarığa çift taraflı kama şeklinde kesilen aşı kalemi oturtulmuştur. Bu işlemlerden sonra aşı yeri lastik bant ile sarılmış ve macunlanmıştır. Vejetasyon süresi boyunca sera; ortalama 20-25 °C sıcaklık %80-85 nem düzeyinde tutulmuştur.

İstatistiki Değerlendirmeler

Aşı çalışmaları, rastlantı parselleri deneme desenine göre üç tekerrür halinde gerçekleştirilmiş ve her tekerrürde 10’ar adet aşı yapılmıştır. Dolayısıyla toplam 480 adet aşı gerçekleştirilmiştir. Vejetasyon dönemi sonunda başarılı ve başarısız aşılar tek tek sayılarak başarılı aşı adedi belirlenmiş ve yüzde olarak hesaplanmıştır. Başarı kriteri olarak, aşı kaleminin sürmesi ve sürgün oluşumu esas alınmıştır. Aşı kaleminin yeşil rengini koruduğu ancak tomurcuğun patlamadığı ve halen tazeliğini koruyan aşılar başarılı kabul edilmeyerek gözlem altında tutulmuştur. Başarı kriterine göre elde edilen yüzde değerler istatistiki analizlere sokulmadan önce arcsin (p)1/2 transformasyonuna tabi tutulmuştur. Daha sonra, verilerin normal dağılım gösterip göstermediğini incelemek için, transformasyon değerleri Kolmogoraf Simirnov testine tabi tutulmuştur. Normal dağılım gösterdiği belirlenen verilere, SPSS 9.0 istatistik paket programında faktöriyel varyans analizi ve Duncan testi uygulanmıştır. Ayrıca varyans analizinde faktörlere ait ikili veya çoklu etkileşimlerin istatistiki açıdan anlamlı olup olmadığına bakılmış anlamlı bulunan ikili etkileşimler varyans analiz tablosunda verilmiştir.

Bulgular

Varyans analizi sonuçları incelendiğinde; altlık yaşı ve aşı macununun %99.9; altlık türünün %99 ve aşı yönteminin de %95 güven düzeyinde anlamlı olduğu görülmektedir.

Homojen grupların tespiti amacıyla yapılan Duncan testi sonucunda, aşı başarısı üzerine etki eden faktörlere ait varyasyon katsayıları ve ortalama değerleri Tablo 2’de verilmiştir.

Duncan testi sonuçlarına göre özellikle 2+1 altlık yaşına sahip fidanlar %65 ortalama değeri ile daha yüksek tutma başarısı göstermiştir. Aşı tekniği incelendiğinde ise yarma aşı tekniğinin (%60) yanaştırma aşı tekniğine (%55) göre daha başarılı olduğu keza aşı çalışmalarında aşı macununun da kullanılmasının aşıların tutma başarısı üzerinde olumlu etkisinin bulunduğu anlaşılmaktadır.

Altlık türünün aşı başarısı üzerine etkilerinin incelendiği araştırmada, mavi ladini aşı kalemlerinin Avrupa ladini altlıklarına aşılanmasının daha başarılı sonuçlar verdiği tespit edilmiştir (Tablo 2).

Varyans analizi sonucuna göre; aşı başarısı üzerinde sadece Tablo 1’de gösterilen ikili etkileşimlerin etkili olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle; istatistikî açıdan anlamlı bulunan ikili etkileşimlere Duncan testi uygulanmıştır. Aşı başarısı üzerine, aşı macunu x altlık yaşı etkileşiminde en yüksek başarı, aşı macunu uygulaması yapılan 2+1 yaşlı fidanların kullanıldığı denemelerde (%86 tutma başarısı) tespit edilmiştir.

Aşı başarısı üzerine etkili olan diğer bir ikili etkileşimde, aşı macunu x altlık türü etkileşimidir. Yapılan incelemeler sonucunda, aşı başarısı üzerine, özellikle aşı macunu uygulamasının ve altlık türü olarak ta Avrupa ladini fidanlarının kullanılmasının en başarılı sonuçlar verdiği (%87 tutma başarısı) saptanmıştır.

Aşı başarısı üzerine etkili olan diğer bir ikili etkileşimde, aşı macunu x altlık türü etkileşimidir. Yapılan incelemeler sonucunda, aşı başarısı üzerine, özellikle aşı macunu uygulamasının ve altlık türü olarak ta Avrupa ladini fidanlarının kullanılmasının en başarılı sonuçlar verdiği (%87 tutma başarısı) saptanmıştır.

Aşı başarısı üzerine etkili olan diğer bir ikili etkileşimde, aşı macunu x altlık türü etkileşimidir. Yapılan incelemeler sonucunda, aşı başarısı üzerine, özellikle aşı macunu uygulamasının ve altlık türü olarak ta Avrupa ladini fidanlarının kullanılmasının en başarılı sonuçlar verdiği (%87 tutma başarısı) saptanmıştır.

2+1 yaşlı Avrupa ladini fidanlarının altlık olarak kullanılmasının, yarma aşı tekniğinin uygulanmasının ve aşı yerine aşı macunu tatbik edilmesinin tutma başarısını önemli düzeyde arttırdığı sonucuna varılmıştır.

Altlık olarak seçilecek fidanların repikaja tabi tutularak daha güçlü kök ve gövde yapısına sahip fidanlar haline getirilmiş olması tutma başarısı açısından tavsiye edilmektedir. Keza, aşı yapıldıktan sonra aşı yeri mutlaka aşı macunu ile kapatılmalıdır. Aksi halde, aşı yerine su ve hava girmesi neticesinde henüz teşekkül etmemiş olan kallus köprüsünde çürümelerin meydana geldiği ve daha sonra da aşıların kuruduğu gözlemlenmiştir. Dolayısıyla aşılı fidanların sağlık durumu hakkında kesin değerlendirmeler, aşının üzerinden birkaç yıl geçtikten sonra yapılabilir.

Kaynaklar

Alpacar K. 1974. Tohum bahçelerinin kuruluşu, amacı ve kızılçam, sedirde yapılan pratik aşı uygulama sonuçları, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi, Seri: A, Cilt: 21, Sayı: 2, 23-34, Ankara.

Anonim 2001. Sekizinci Beşyıllık Kalkınma Planı, Bitkisel Üretim Özel İhtisas Komisyonu Süs Bitkileri Alt Komisyon Raporu, Ankara.

Barnett R.J., Weatherhead, I. 1988. Graft formation in Sitka spruce: A Scanning Electron Microscope Study, Annals of Botany, 61, 581-587.

Beeson R.C., Proebsting W.M. 1988. Scion water relations during union development in Colorado blue spruce grafts, J. Amer. Soc. Hort. Sci. 113(3): 427-431.

Beeson R.C., Proebsting W.M. 1990. Propagation tips for blue spruce, American Nurseryman, 172, 2, 86-90.

Doran W.L. 1953. The vegetative propagation of some forest trees, N. E. Forest Tree Impr. Conf. Proc. 1: 41-46.

Dormling I. 1964. Some grafting methods, Unasylva 18 (2-3): 130-131.

Fielding J. M. 1969. The mass production of improved material, IUFRO Congress, Fo-Ftb-69-11/1.

Fowler B.P. 1967. Low grafting and deep planting may prevent mortality due to incompatibility in pine, For. Sci., 13, S. 314-315.

Gerçek V., Ayan S., Şahin A., Aksu V. 2005. Sakallı kızılağacın (Alnus glutinosa subsp. barbata L.) vejetatif üretim olanaklarının belirlenmesi, Orman Bakanlığı Doğu Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Yayın no.246, DKOA Yayın no.23, Teknik Bülten Yayın no. 18, Trabzon.

İktüeren Ş. 1976. Yerli çam türlerimizden bazılarının çelikle üretimi, Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Teknik bülten seri no: 78, Ankara, 15-20.

Kırdar E. 1998. Fıstıkçamı (Pinus pinea L.)`nda erken tohum verimini sağlamak amacıyla fidan yetiştirme teknikleri, Doktora tezi, Z.K.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, 127 s. Zonguldak.

Kırdar E., Sıvacıoğlu A., Ertekin M. 2000. Camiyanı karaçamı’nda (Pinus nigra Arnold. subsp. pallasiana) ortet yaşının aşı başarısı üzerinde etkisi ve aşı tekniği üzerine araştırmalar, Batı Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Dergisi, Orman. Bakanlığı Yayın No. 133, Müdürlük Yayın No.11, Sayı. 3, Bolu, 80-103.

Kırdar E., Ertekin M. 2007. Effect of polystimulin growth regulators and scion clones on graft success and subsequent growth in Atlantic cedar (Cedrus atlantica Manetti), J. Environ. Biol., 28 (2): 315-320.

Larsen C.S. 1956. Genetics in Silviculture, Oliver & Boyd., 224 pp. Edinburgh.

Mazare G. 2008. Researches conducted in order to obtain Picea pungens var. Argentea by grafting. Bulletin of University of Agricultural Sciences and Veterinary Medicine Cluj-Napoca. Horticulture, 65, 1, 402-406.

Melchior G.H. 1984. The influence of defined rootstocks on grafts of Norway spruce (Picea abies L. Karst), Silvae Genetica, 33, 1, 28-32.

Mirow N.T. 1940. Tested methods of grafting pines, J. For. 38: 768-777.

Montenuis O., Barneoud C. 1991. Genetics of Scots pine, Poland and Hungary.

Nienstaedt H., Cehc F.C., Mergen F., Wang Chi-Wu., Zak B. 1958. Vegetative propagation in forest genetics research and practice, J. For. 56: 826-839.

Remesova D. 1990. Studies on the most suitable dates for grafting Picea pungens cultivars. Acta Universitatis Agriculturae, 5, 1, 55-66.

Richard C., Beeson R.J., Proebsting W.M. 1990. Propagation tips for Blue spruce, American Nurseyman, 15, 86-90.

Sıvacıoğlu A., Ayan S., Ergin Ö. F., Ertekin, M. 2004. Ehrami karaçam (Pinus nigra subsp. pallasiana var. pyramidata) aşılı fidan üretimi, G. Ü. Orman Fakültesi Dergisi, Yıl.4, Sayı.2, 232-242.

Ürgenç S. 1982. Orman Ağaçları Islahı, İ.Ü. Orman Fakültesi Yayınları, 2836/293, 414 s. İstanbul.

Ürgenç S. 1992. Ağaç ve Süs Bitkileri Fidanlık ve Yetiştirme Tekniği, İ.Ü. Orman Fakültesi Yayınları, 3776/418, 378-386, İstanbul.

Yıllar hem ömrünü, hem de değerini artırıyor

Genellikle 30 metre, iyi yetiştirme koşullarında 50 metreye kadar ulaşabilen mavi ladinin gümüş renkli olan yaprakları, bu güzelliklerini 25-30 yaşlarına kadar koruyor. Tohum, aşı, doku kültürü yöntemleriyle üretilen mavi ladinin, tohumdan üretildiği taktirde mavilik oranı yüzde 90′lara çıkabiliyor. Ancak tohumu sertifikalı tohumlardan, orijini belli ve üretici belgeli üreticilerden temin etmek gerekiyor. Sertifikalı tohumlardan elde edilen fidanlar ekonomik anlamda üreticisine kazanç sağlıyor.

Sakarya’da yıllık ortalama 500 bin adet mavi ladin yetiştiren Şamil Fidancılık‘ın kurucusu Abdullah Beden, kök yapısı bakımından kuvvetli, formu güzel, yaş ve boy orantısı dengeli fidanların tercih edilmesi gerektiğini belirtiyor. Beden, “Ancak profesyoneller bile mavi ladinlerinin kalitesini 3 yıl içinde anlayamaz” uyarısında bulunuyor. Mavi ladin üretiminin geri dönüşünün dördüncü yıldan itibaren başladığını kaydeden Beden, “Yıl geçtikçe değerine değer katar. Ticari getirisi 8 yıl sonra yüksek düzeye çıkar” diyor.

1 dönümlük yatırım maliyeti bin 750 YTL

Mavi ladin fidanı yetiştirmenin maliyetini de çıkaran Abdullah Beden, bir dönüme ortalama olarak 750 adet fidan dikilebileceğini belirtiyor. 0.60 litre saksıda mavi ladinin 1 YTL olduğunu açıklayan Beden, bir dönüm için 750 YTL fidan maliyeti çıkarıyor. Yine 1 dönümün sulama maliyetinin ortalama 500 YTL, fidan dikim işçiliğinin 250 YTL, yerin dikime hazırlanmasının da 250 YTL olduğunu dile getiren Abdullah Beden, toplam yatırım maliyetinin ortalama bin 750 YTL’ye çıktığını söylüyor. Beden, fiyatların yer, su ve iklim şartlarına göre değişebileceğine de işaret ediyor. 1 dönüme en az 450, en fazla bin adet fidan dikilebiliyor.

Mavi ladin fidanının üreticisine getirisi ise 1 dönümde 75 bin YTL’yi buluyor. 5 yıllık yani ortalama 250-300 cm boylanmış bir mavi ladin fidanı, ortalama 100 YTL’den alıcı buluyor. 750 fidan da tanesi 100 YTL’den 75 bin YTL anlamına geliyor. Tabi fidanın yaşı ve boyu uzadıkça bir dönümden elde edilen gelir de 100 bin YTL’leri aşıyor.

10 soruda mavi ladin yetiştiriciliği

1) Mavi ladin nasıl bir bitkidir? Türkiye’de doğal olarak yetişir mi?

- Doğal olarak Kuzey Amerika’nın batısında yetişen bitki, Türkiye’de kendiliğinden yetişmiyor. Çamgiller familyasından olan bu bitki, 30-50 metreye kadar boy, 1.5 metreye kadar da çap yapabiliyor.

2) Bitkinin kozalak-tohumları nasıldır?

- Sarkık, ince, uzun silindirik şekildeki kozalaklar, 6-11 mm uzunlukta olur. Kırmızımsı menekşe renkli kozalaklar 5-7 ay sonunda olgunlaşır. Tohumları siyah, 3-4 mm uzunluğunda, ince, uzundur. Tohum kanadı 10-13 mm olup donuk kahverengidir.

3) Tohumdan nasıl mavi ladin yetiştirilir?

- Tohumlar bir kasaya ekilir, ılık bir yerde bulundurulur. Nisan sonu, mayıs ayı gibi çimlenmesi gerekir.

4) Çimlenen fidanlar ne zaman dikilmeli?

- Çimlenen fidanlar, köklerine zarar verilmeden küçük torba veya tenekelere alınır. 1 yaşına gelince de dikilmek istenen yere dikilebilir.

5) Mavi ladinde çelikleme yapılabilir mi?

- İğne yapraklı türlerde çelik imkansız gibidir. Çelikle de üretim mümkündür ancak bunları yetiştirmek için çok özel şartlar gerekir. Bu konuda profesyonel olarak çalışanlar gerekli toprak harcı ve sera ortamını hazırlayarak üretim yapabilirler ancak çelikle üretimde fire oranı yüksektir.

6) Bir dönüm araziye kaç adet fidan dikilebilir?

- En az 450, en fazla bin adet. İdeal olanı bir dönüme 750 adet mavi ladin fidanı dikilmesidir.

7) Bir dönüm için ne kadarlık maliyet hesaplanmalı?

- Fidan, sulama, işçilik ve yerin hazırlanması gibi kalemler için ortalama bin 750 YTL yatırım maliyeti gerekiyor.

Sakarya’da ithal fidanlara ikame üretim

Sakarya’da mavi ladin fidan üretim ve satışı yaparak ithal dış mekan süs bitkilerine alternatif sunmaya çalışan Şamil Fidancılık’ta yıllık ortalama tohumdan 500 bin adet, aşı ile de 5 bin adet mavi ladin üretimi yapılıyor. Şamil Fidancılık’ın sahibi Abdullah Fidan, “Fidanlığımızda sertifikalı tohumlarımız 0 rakımda yüzde 40-yüzde 70 mavilik oranına sahip” diyor. Türkiye’de her iklimde ve her toprakta mavi ladin üretilebildiği için üretimde ağırlığı bu bitkiye verdiklerini açıklayan Beden, batı ladini, sedir, göknar gibi ibreli süs bitkileri üretimlerinin de yıllık 600 bin adet olduğunu bildiriyor. İthalat yoluyla fidan temininin fidancılık çalışmaları üzerinde olumsuz etki yarattığı ve fidancılığın gelişimini geçiktirdiğinden şikayet eden Beden, “Ayrıca ithal edilen bitkilerin iklim ve toprak şartları bakımından uyumsuzluğu ve Hollanda gibi ithalat yaptığımız ülkelerin, iç piyasada sattırılmayan fidanlarının ülkemize girmesi ekonomimizi olumsuz etkiliyor” diye konuşuyor. Mavi ladinin peyzaj düzenlemeleri başta olmak üzere park ve bahçelerde ve gitar yapımında kullanıldığını aktaran Beden, kirli havalarda da yetiştirilebilen bu bitkinin cadde kenarlarında yeni ormanlık alanlar oluşturduğunu kaydediyor. Mavi ladin satışı yapılan Şamil Fidancılık’a www.samilfidancilik.com internet sitesinden ve 0 264 654 50 80 no’lu telefondan ulaşılabilir.

Eskişehir Orman Fidanlığı, fidan taleplerini karşılıyor

Mavi ladin fidanı yetiştiren merkezlerden biri de Çevre ve Orman Bakanlığı’na bağlı olarak hizmet veren Eskişehir Orman Fidanlığı. Mavi ladin fidan üretimi amacıyla yıllık 2-3 bin adet fidan dikimi yapılan merkezde, üreticiler ve diğer fidanlıkların küçük fidan talebini karşılamak amacıyla da 15 ile 20 bin adet arasında tohumdan 1+0 yaşlı fidan üretiliyor. Mavi ladinin kitlesel dikimden çok peyzaj planlamasında tek veya gruplar halinde kullanıldığını söyleyen Eskişehir İl Çevre ve Orman Müdürlüğü Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Şube Müdürü Belkıs Dinç, bu nedenle üretim planlamasının da buna göre yapıldığını belirtiyor. Mavi ladinin tür olarak iklim ve toprak şartları bakımından uyumu kolay bir bitki olduğunu kaydeden Dinç, “Bu nedenle çok sıcak Akdeniz, Ege kıyıları hariç tüm bölgelerimizde rahatlıkla yetişebilir” diyor. Bitkinin tohum ve aşı yoluyla üretildiğini açıklayan Dinç, şöyle devam ediyor: “Tür olarak kanaatkar olmasına rağmen fidan üretiminde fidanın kolayca gelişebileceği uygun toprak şartlarında yetiştirilmesi gerekir. Yani organik maddece zengin, pH’ı fazla yüksek olmayan, kireç oranı düşük, orta bünyeli toprakları tercih eder. Dikim aralığı fidanın söküleceği yaşa göre ayarlanmalı. Ama fidanın rahatça gelişebilmesi için 0,80 x 1,20 m veya 1,0 x 1,20 m gibi aralıklarla dikilmesi uygun olur. İlk yıllarda bu aralık makineli çalışmaya da olarak sağlar.” Tohumdan üretilen fidanların tümünün mavi renkli olmayacağına dikkat çeken Dinç, tohumla üretilen fidanların renklerine göre ayrılarak üretilmesi ve buna bağlı fiyatlandırılmasının hem üretici, hem de tüketiciyi memnun edeceğini belirtiyor.

Mavi ladinin künyesi

Familya: Çamgiller

Latince adı: Picea pungens

Büyüme şekli: Piramidal

Genel görünüm: Genellikle 30, iyi yetişme yerlerinde 50 m’ye kadar boylanabilen, dalları yatay yönde ilerleyen kalın dallı ağaçtır. Hiçbir şekilde saf orman oluşturmaz.

Çoğalması: Tohum veya aşı ile olur. Kuzey Amerika’nın batısında 2 bin-3 bin metrede doğal yetişir. Türkiye’de doğal yayılış göstermez.

Toprak: Toprak isteği fazla değil, kuru ve fakir topraklarda da yetişiyor.

Meyve-tohum: Kozalakları 8-10 cm uzunluğunda 3 cm çapındadır. Taze iken yeşilimsi, olgunlaşınca saman sarısı renginde olur. Kozalak pulları kağıt gibi ince, kenarları dalgalı, uçları kertiklidir.

Sürgün: Genç sürgünler kalın, çıplak, tomurcuklar kronik yuvarlak, reçinesiz, tomurcuk pullarının uçları geriye doğru kıvrıktır.

Özellik: Yaz kuraklığından en az etkilenir.

Kullanım alanları: Park ve bahçelerde süs bitkisi olarak ve gitar yapımında kullanılır.
Kaynak: dünya.com.tr Dünya Gazetesi

Lake States

Kaynak :Şamil Fidancılık

2+1 Avrupa Ladini üzerine mavi ladin aşılama videosu.

a) Çakılar: Göz çakısı ve kalem çakısı olmak üzere iki tip çakı kullanılır. Göz veya kalem aşılarının daha sınırlı yapıldığı yerlerde göz çakısı, her iki yöntem için de rahatlıkla kullanılabilir. Ağzı kapanmayan bıçaklar daha kuvvetlidir. Keskin yüzü korumak amacıyla bir kılıf kullanılırsa daha iyi olur. İyi çalışmak için bıçağın gayet keskin olmasında yarar vardır. Eğer çok aşı yapılacaksa yüksek kaliteli sağlam ve dayanıklı bıçaklara ihtiyaç vardır.

b) Aşı macunları: İyi bir aşı macunu bitkinin yüzüne iyice yapışmalı, yağmurlarla yıkanıp gitmemelidir. Soğukta çatlayıp dökülmemeli, sıcak havalarda ise eriyip akacak kadar yumuşak olmamalıdır.

Aşı macunun kullanım amaçları şunlardır.

• Aşı bölgesini tamamen kaplayarak su kaybını ve anaç-kalem üzerindeki çıplak kesit yüzeyinde hücrelerin ölmesini önlemek.
• Odunun çürümesine neden olan mikroorganizmaların ağacın bünyesine girmesine engel olmak.

Son yıllarda aşı macunları soğuk ve sıcak olmak üzere iki şekilde kullanılmaktadır.

Sıcak macunlar: Bu tip içine giren maddeler, reçine, bal mumu, keten tohumu yağı veya mangal tozu kömürüdür.

Soğuk macunlar: Asfalt ve su emilsüyonundan ibaret olan bu aşı macunu son yıllarda piyasaya sunulmuştur.

c) Aşı bağları: Aşı işleminde kalem veya gözün anaçla sıkıca birleşmesini sağlamak ve aralarında boşluk bırakmamak için kullanılan rafya, plastik şerit, lastik şerit ve pamuk ipliği gibi malzemelerdir. Daha çok göz aşılarında kullanılan rafyanın esnekliği yoktur. Bundan dolayı göz aşılarında, aşılamadan 15-20 gün sonra alınmazlarsa anacı boğar ve kırılmalarına neden olur. Ceviz fidanı üretiminde uygulanan yama göz aşı veya yarma aşılarda aşı bağı olarak beyaz plastik şeritler kullanılır. Esnek oldukları için aşı yerinde boğum yapmaz.

d) Kalem aşısı makineleri: Asmalarda uygulanan masa aşısı, anaç ve kalemin uçlarında kare şeklinde dişler açan, elektrikli yuvarlak bir testere yardımı ile yapılır. Bu dişler sayesinde anaç ve kalem birbirleri içine girer çok sıkı ve kesin bir birleşme sağlanır.

e) Serpet: Kalem aşılarında aşı yerinin ve budamalarda çapı büyük olan yaraların düzeltilmesinde veya kalın dalların budanmasında kullanılan kavisli olarak yapılmış kuvvetli çakılardır.

f) Budama makası: Aşı kalem veya gözlerin hazırlanmasında, anaç ve fidanların tuvalet budamasında, aşıdan önce anaçlarda aşı temizliğinde, aşılı anaçların temizliğinde ve ağaçların budanmasında kullanılır. Tek taraflı kesen budama makasları bitkiyi ezdiklerinden iki ağızlı makaslar tercih edilmelidir.

g) Aşı baltası: Yarma kalem aşılarında anacın yarılarak kalemin yerleştirileceği yerlerin hazırlanmasında kullanılan tahta saplı, keskin ağızlı, ön tarafında üçgen şeklinde yarık açıcısı bulunan özel bir alettir.

h) Aşı tokmağı: Yarma kalem aşılarında aşı yerinin hazırlanmasında kullanılan ve aşı baltasına vurarak bir yarık açmasını sağlayan tahta bir tokmaktır.

ı) Testere: Aşı ve budama işlerinde budama makasının kesemeyeceği kadar kalın olan dalların kesiminde kullanan testereler özel şekillerde yapılmışlardır. İnce ve dar uçlu olanlar tercih edilmelidir.

i) Bileği taşı: Aşı çakıları, serpet, budama makası gibi aletlerin bilenmesinde kullanılan aletlerdir. Su ve yağ taşları olmak üzere iki çeşittir. Bileme esnasında çeşidine göre üzerine su veya ince yağ damlatılır.

a) Kalem ve anaç birbirleriyle uyuşur olmalıdır. Tersi olduğunda uyuşmazlık söz konusudur. Uyuşmazlık olduğu durumda iki birey parçasının birleştiği aşı noktasında kaynaşma ya hiç olmaz veya yetersiz olur. Bu durumda aşı noktasında şişme gözlenir ve bu yerden aşı kolaylıkla kırılabilir. Aşılı fidanda bodurlaşma olur ve sağlığı bozularak yaprakları sararır. Anaç ve kalem arasında büyüme farklılıkları gözlenir ve bir iki yıl içinde aşılı fidan ölür. Bitkiler, botanik akrabalık ilişkileri bakımından birbirlerine ne kadar yakın olurlarsa uyuşma şansı o kadar yüksek olur. Bunun için sırasıyla aynı klon, aynı alt tür içinde olan aşılamalarda başarı şansı çok yüksektir. Aynı cinsin ayrı türleri arasında ise aynı familyaya ait olsalar da cinsler arasındaki uyuşmazlık dolayısıyla başarı şansı düşük olmaktadır.

b) Bitki türlerinde, aşıdaki başarı türlere göre değişmektedir. Bazı türlerde aşının tutma şansı düşüktür. Örneğin, meşe ve kayınlar çok güç aşılanır. Bazı türlerde ise başarı çok yüksektir.

c) Anaç kaliteli, kuvvetli ve genç bir fidan olmalıdır. Anacın tohumdan yetişmiş olması çoğunlukla vejetatif yollardan üretilmiş fidan olmasına göre daha çok tercih edilir.

d) Kalemler uygun zamanda alınmalı ve aşı uygun zamanda yapılmalıdır. Kalem aşıları için en uygun aşılama zamanı yaz aşısı dışında, ilkbaharda anaçta kök faaliyeti başladığında, fakat kalemde gözler henüz uyku halinde olduğu zamandır. Bunun için kalemler daha önce soğuk depolara alınarak saklanacağı gibi, anaçlarda saksılara dikilerek seralara alınıp daha erken aktif hale gelmeleri sağlanabilir.

e) Kalem ve anacın kambiyomu mümkün olduğunca sıkı bir şekilde üst üste gelmelidir. Böylece kaynaşma daha çabuk olur. Çünkü iki parça arasındaki açıklığı doldurmak üzere kallus kolaylıkla oluşur ve yara hızla kapanır. Böylece her iki parçanın iletken dokuları arasında hızla kaynaşma sağlanmış olur. Bu yolla kalem sürünce su ve besin maddesi ihtiyacını, anaçtan birbirleriyle en kısa zamanda ilişkiye geçen iletken dokular sayesinde kolayca karşılar. Bunun için anaç ve kalemde açılan kesitler ne kadar birbirinebenzer olursa o kadar kambiyumların üst üste gelme şansı artar.

f) Aşı yeri, aşılamadan hemen sonra uygun bir macunla kapatılmalıdır. Bu şekilde aşı yerinde kuruma ve çeşitli enfeksiyon tehlikeleri önlenmiş olur. Macunlamadan önce her iki parçanın sıkı bir şekilde lastik, plastik veya rafyadan oluşan bir bantla sarılması da gerekebilir.

g) Aşılamadan sonra uygun bakım ve özen gerekir. Özellikle anaçtan çıkan sürgünler azaltılarak anaç kalem arasında özsu sirkülasyonunun yeterli olması sağlanmalıdır.

h) Hava, nem ve sıcaklık şartları uygun olmalıdır. Serada, camekânlarda, sisleme altında başarı şansı artarken açık alanda ise başlangıçta gölgeleme yapmak da bu konuda faydalı olur.

ı) Kalem veya gözün anaca doğru takılmış olması gerekir. Ters takılmış kalem veya göz olması halinde aşıda tutma görülmez.

i) Aşının başarı oranı; bitkinin türü, koşullara uygun aşılama yönteminin iyi seçimi ve deneyimli bir aşıcı ile daha da yükselir.

j) Kalem ve gözün hastalık etmenleriyle (özellikle virüsler) bulaşık olması, aşıda başarıyı azaltır. Bu yüzden virüssüz ağaçlardan ve omcalardan kalem alınması, aşıya başlamadan önce fidan üretim materyallerinin mantari ve bakteriyel hastalık etmenlerine karşı dezenfekte edilmesi gerekir.

Aşı ile üretim; üretilmesi istenen bitkinin bir parçasını, kökünden faydalanmak istenen başka bir bitkiyle kaynaştırarak tek bir bitki olarak yetiştirme tekniğidir.

Bitkinin toprak üstü kısmını yani gövde ve dalları oluşturmak üzere asıl üretilmesini istenen bitkiden alınan kısma kalem veya göz denir. Kalem, üzerinde birkaç uyur göz bulunan bitki parçası, göz ise bir tek göz ve sürgünden alınan üretken bir parçadır. Yeni bitkinin kök kısmını oluşturacak olan aşının yapıldığı kısma ise anaç denir. Böylece anaç veya kalem anaçla birleştirildiğinde anaç kökü oluştururken, kalem veya göz de sürerek yeni bitkinin gövde ve dallarını oluşturur. Aşı, canlı iki ayrı bitki dokusunun kaynaştırılarak tek bir bitki olarak yetiştirme tekniğidir. Bunun sonucunda kök anacın, aşı kalemi ise kalem alınan bitkinin genotipine benzer. Ancak kalem üzerinde anacın etkileri olduğu gibi, kaleminde anaç üzerinde büyüme, soğuğa dayanma gibi etkileri söz konusu olmaktadır.

Bazı odunsu süs bitkileri yeteri kadar köklenemedikleri için bunlar çoğunlukla aşı ile üretilir. Aşı ile üretim, gymnospermlerden Conifer sınıfına giren türlerde, angiospermlerde ise kotiledonlara ait bitki türlerinde uygulanır. Ancak monokotiledonlarda aşıda kaynamayı sağlayan kambiyum tabakaları yoktur.

Bazı bitki türlerinde bireyler erkek veya dişi ayrı ayrı yani dioik olur. Böyle bir bitki bir yerde tek bulunması halinde erkek veya dişidir. Hangisi olursa olsun bu bitki bu durumda çiçek açmaz ve bu bitkiden tohum elde edilmez. Çelikle üretimde de iyi bir köklenme sağlanmazsa, aynı özellikleri taşıyan bitki üretilmesi ancak aşı ile olur. Bazen de bir ağaç herhangi bir sebeple çok zarar görmüş ise bu ağacın bir veya birkaç dalına yapılan aşı ile bu ağaç tekrar geliştirilebilir. Bazen de aynı bitki üzerinde farklı dallar aynı türden farklılık gösteren bireylerden alınan kalemler aşılanarak aynı bitki üzerinde çeşitli tip ve renkte çiçek veya meyve elde edilmiş olur.

Bitkilerde aşının kullanılma nedenlerini şu şekilde sıralayabiliriz.

• Tür ve çeşide uygun fidan üretimi yapmak
• Başka ve kolay metotlarla çoğaltılamayan çeşitlerin ortadan kalkmasına engel
• olmak ve bitkinin neslini devam ettirmek
• Büyük ağaçların mevcut olan çeşitlerini değiştirmek
• Islah çalışmalarında belirli özellikleri için seçilen çöğürlerin büyümelerini
• hızlandırmak
• Ağaçların zarar gören kısımlarının yenilemek
• Virüs hastalıklarının incelenmesi
• Bazı anaçların üstün özelliklerinden (bodur anaçlar gibi) yararlanılması

Kabuk ince ve pulludur. Genç ağaçlarda taç konik, yaşlılarda silindiriktir. Sürgünler kalın, turuncu-kahverengi, genellikle pürüzsüzdür. İğne yapraklar 15-30 mm uzunlukta, kalın, soluk boz-yeşil veya parlak mavi, ucu sivridir ve altında tek bir stoma bandı yer alır. İğne yapraklar koparılınca kötü bir koku verir.Kozalaklar sarkık, ince uzun, silindirik, 6-11 cm uzunlukta, kapalıyken 2 cm genişliğinde, açıkken ise 4 cm genişliğindedir. İnce bükülebilen kozalak pulları 20-24 mm uzunluğunda kenarları dalgalıdır. Kırmızımsı menekşe renkli kozalaklar 5-7 ay sonunda olgunlaşır. Tohumlar siyah, 3-4 mm uzunluğunda, ince uzun, tohum kanadı 10-13 mm olup donuk kahverengidir.